Rosj Hasjana: wat is het Joodse Nieuwjaar?

Als geboren Israëliër vertelt Nati je graag over het Joodse leven, bijzondere tradities en de feestdagen die in Israël worden gevierd. In deze blog neemt hij je mee in de betekenis van Rosj Hasjana, het Joodse Nieuwjaar. Wat betekent deze bijzondere feestdag, wanneer wordt Rosj Hasjana gevierd en welke tradities horen erbij?

Van het geluid van de sjofar tot de bekende appel met honing: ontdek hoe Joden het nieuwe jaar verwelkomen en waarom juist deze gebruiken zo belangrijk zijn. Nati vertelt je vanuit zijn Israëlische achtergrond meer over de tradities en de manier waarop Rosj Hasjana in Israël wordt beleefd.

Wat is Rosj Hasjana?

Rosj Hasjana is het Joodse Nieuwjaar en een van de belangrijkste feestdagen binnen het Jodendom. De Hebreeuwse naam רֹאשׁ הַשָּׁנָה (Rosj Hasjana) betekent letterlijk „hoofd van het jaar“. Rosj Hasjana begint op de eerste dag van de Joodse maand Tisjri en wordt twee dagen gevierd. Omdat een Joodse feestdag bij zonsondergang begint, start Rosj Hasjana al op de avond vóór de eerste dag. In 2026 begint Rosj Hasjana bij zonsondergang op vrijdag 11 september en eindigt de feestdag na zonsondergang op zondag 13 september.

Rosj Hasjana is meer dan alleen de start van een nieuw jaar. Het is ook een moment van bezinning, gebed en zelfreflectie. Volgens de Joodse traditie wordt de feestdag verbonden met de schepping van de mens. Daarom staan tijdens deze dagen niet alleen feest en gezelligheid centraal, maar wordt er ook stilgestaan bij het afgelopen jaar en bij de manier waarop we het komende jaar willen ingaan.

Voor Nati is juist die combinatie kenmerkend voor de Joodse feestdagen: samenkomen met familie, genieten van een feestelijke maaltijd en tegelijkertijd stilstaan bij wat echt belangrijk is.

Wanneer is Rosj Hasjana?

De datum van Rosj Hasjana verschilt ieder jaar op onze westerse kalender. Dat komt doordat de Joodse kalender anders is opgebouwd dan de Gregoriaanse kalender. Rosj Hasjana begint ieder jaar op de eerste dag van de maand Tisjri en duurt twee dagen. In 2026 valt Rosj Hasjana van 11 tot en met 13 september, waarbij het feest op vrijdagavond begint en op zondagavond eindigt.

Het Joodse jaar begint dus niet op 1 januari, zoals in Nederland en veel andere landen. Met Rosj Hasjana wordt het nieuwe Joodse jaar ingeluid.

Hoe wordt Rosj Hasjana gevierd?

Rosj Hasjana wordt gevierd in de synagoge en thuis met familie en vrienden. Er zijn speciale gebeden, feestelijke maaltijden en verschillende tradities die horen bij het Joodse Nieuwjaar. Een van de belangrijkste gebruiken is het blazen op de sjofar, een ramshoorn. Het geluid van de sjofar is een oproep tot bezinning en vormt een belangrijk onderdeel van de viering. Het herinnert mensen eraan om stil te staan bij hun handelen en bij het nieuwe jaar dat voor hen ligt.

Voor Nati is de sjofar een mooi voorbeeld van hoe een eeuwenoude traditie nog altijd onderdeel is van het Joodse leven. Ook in het moderne Israël blijven deze gebruiken een belangrijke plaats innemen. Naast de gebeden en de sjofar speelt de feestelijke maaltijd een belangrijke rol. Op tafel staan verschillende gerechten die een symbolische betekenis hebben voor het nieuwe jaar.

Wat eet je tijdens Rosj Hasjana?

Wie Rosj Hasjana kent, kent waarschijnlijk ook de traditie van appel met honing. Maar er zijn nog veel meer gerechten die tijdens het Joodse Nieuwjaar worden gegeten. De precieze gerechten en gebruiken verschillen per familie en gemeenschap. Dat is ook in Israël goed te zien. Israël kent Joodse gemeenschappen met verschillende achtergronden, waaronder Asjkenazische, Sefardische en Mizrachi tradities. Daardoor kan een Rosj Hasjana-maaltijd er per familie behoorlijk verschillend uitzien. Toch komen bepaalde symbolische gerechten op veel plekken terug.

Challah met honing

Tijdens Rosj Hasjana wordt vaak een ronde challah gegeten. Challah is het traditionele Joodse brood dat ook tijdens Sjabbat en andere feestdagen op tafel staat. De ronde vorm wordt in verband gebracht met de cyclus van het jaar en het leven. Tijdens Rosj Hasjana wordt de challah vaak in honing gedoopt in plaats van in zout. Daarmee wordt de wens uitgesproken voor een goed en zoet nieuw jaar.

Appel met honing

Een van de bekendste tradities van Rosj Hasjana is het eten van appel met honing. De appel wordt in honing gedoopt als symbool voor de wens dat het nieuwe jaar goed en zoet zal zijn. Voor veel Joodse families is dit een vast onderdeel van de eerste feestmaaltijd. Het is een eenvoudig gebruik, maar juist daardoor is het een van de herkenbaarste symbolen van het Joodse Nieuwjaar.

Granaatappel

Ook de granaatappel heeft een bijzondere betekenis tijdens Rosj Hasjana. De vele pitjes worden geassocieerd met overvloed en met de wens om in het komende jaar veel goede daden en mitswot te verrichten. Een mizwa is een Joods gebod. Het meervoud is mitswot. De granaatappel staat daarmee symbool voor de wens om het nieuwe jaar te vullen met goede daden. Er wordt soms gezegd dat een granaatappel 613 pitjes bevat, net zoveel als het aantal mitswot in de Tora. Dit is echter vooral een symbolische verwijzing; het daadwerkelijke aantal pitjes verschilt per granaatappel.

De kop van een vis of ram

In sommige Joodse gemeenschappen wordt tijdens Rosj Hasjana de kop van een vis, ram of ander koosjer dier gegeten. Hierbij wordt de wens uitgesproken om „het hoofd en niet de staart“ te zijn. De gedachte daarachter is dat men het nieuwe jaar op een positieve manier wil beginnen en vooruit wil gaan. Welke symbolische gerechten precies worden gegeten, verschilt per gemeenschap. Juist die verschillen maken de Joodse feesttradities zo veelzijdig.

Waarom zijn de gerechten tijdens Rosj Hasjana zo symbolisch?

Veel gebruiken tijdens Rosj Hasjana zijn gebaseerd op wensen voor het komende jaar. De maaltijd is daarom meer dan alleen een feestelijk diner. De appel met honing staat voor een zoet jaar, de granaatappel voor overvloed en goede daden en de kop van een vis of ram voor de wens om het hoofd en niet de staart te zijn. Ook de ronde challah past bij het idee van de cyclus van het jaar.

In Israël komen deze symbolische gerechten tijdens Rosj Hasjana bij veel families op tafel. Toch heeft iedere familie zijn eigen manier om het feest te vieren. Sommige gezinnen houden het eenvoudig, terwijl andere families uitgebreid koken en verschillende traditionele gerechten bereiden.

Voor thuis

Romige en zachte aromatische citrusbloesem honing van Ein Harod.
Hoogwaardige Avocadobloesem honing van Ein Harod.
Barkan 7th Day Sacramental Israëlische zoete rode wijn.
David’s Harp zoete, rode wijn gemaakt van Carignan en Grenache druiven.

Wat is de betekenis van de sjofar?

De sjofar is een ramshoorn en heeft een centrale plaats tijdens Rosj Hasjana. Het geluid van de sjofar is bedoeld als een oproep om wakker te worden en stil te staan bij het eigen gedrag. Het is een moment om terug te kijken op het afgelopen jaar en na te denken over het jaar dat voor ons ligt. De sjofar wordt tijdens de gebedsdiensten in de synagoge geblazen. Het horen van de sjofar is een van de belangrijkste gebruiken van Rosj Hasjana.

Wanneer de eerste dag van Rosj Hasjana op Sjabbat valt, wordt de sjofar op die dag niet geblazen en vindt het blazen op de tweede dag plaats.

Wat is Tashlich?

Een ander bekend gebruik rond Rosj Hasjana is Tashlich. Hierbij gaan mensen naar een rivier, meer of andere natuurlijke waterbron en spreken zij speciale gebeden uit. Symbolisch worden de zonden van het afgelopen jaar als het ware in het water geworpen. Tashlich sluit daarmee aan bij de thema's van bezinning, vergeving en een nieuw begin. Ook hierbij geldt dat de precieze uitvoering per gemeenschap kan verschillen.

Rosj Hasjana en de Tien Ontzagwekkende Dagen

Rosj Hasjana staat aan het begin van een bijzondere periode binnen het Jodendom: de Tien Ontzagwekkende Dagen tussen Rosj Hasjana en Jom Kippur. Deze periode wordt gezien als een tijd van bezinning, berouw en het herstellen van relaties. Mensen staan stil bij hun gedrag en proberen eventuele fouten goed te maken. De periode eindigt met Jom Kippur, de Grote Verzoendag, de heiligste dag binnen het Jodendom. Daarmee vormen Rosj Hasjana en Jom Kippur samen een belangrijke periode van het Joodse jaar.

Hoe wordt Rosj Hasjana in Israël beleefd?

Wie tijdens Rosj Hasjana in Israël is, merkt dat de feestdag een bijzondere sfeer met zich meebrengt. Families komen samen, synagogen houden speciale gebedsdiensten en in veel huizen worden feestelijke maaltijden voorbereid. Voor Nati is Israël niet alleen het land waar hij vandaan komt, maar ook de plek waar hij de Joodse tradities van dichtbij heeft leren kennen. Juist daarom vindt hij het mooi om deze tradities met anderen te delen en uit te leggen wat er achter de verschillende gebruiken schuilgaat.

De manier waarop Rosj Hasjana wordt gevierd, verschilt per familie. Toch komen veel mensen samen rond dezelfde thema's: familie, geloof, bezinning en de hoop op een goed nieuw jaar. Een bekende wens tijdens Rosj Hasjana is „Shana Tova“, wat „een goed jaar“ betekent.

Een nieuw jaar, een nieuw begin

Rosj Hasjana is dus veel meer dan het Joodse Nieuwjaar alleen. Het is een feestdag vol tradities en symboliek, maar ook een moment om bewust stil te staan bij het afgelopen jaar. De sjofar roept op tot bezinning, de feestelijke gerechten spreken wensen uit voor het nieuwe jaar en het samenzijn met familie geeft ruimte om samen het nieuwe jaar te beginnen.

Zoals Nati vanuit zijn Israëlische achtergrond laat zien, kunnen de gebruiken per familie en gemeenschap verschillen. Maar de gedachte achter Rosj Hasjana blijft herkenbaar: een nieuw jaar beginnen met goede voornemens, hoop en de wens voor een goed en zoet jaar.

Shana Tova!